Cultureel programma

Er is dit jaar een uitgebreid cultureel programma. Zo zijn er onder andere tentoonstellingen, lezingen en zijn er concerten van klassiek tot meezingers.
Ook verschijnen er dit jaar veel nieuwe boeken over het rampjaar 1672. In onderstaand menu vind je meer informatie over deze activiteiten.

Wil jij alles weten over 1672?

Verschillende musea in de stad en provincie Groningen organiseren tijdens het jubileumjaar tentoonstellingen die ieder op eigen wijze het rampjaar 1672 belichten. Alle tentoonstellingen te samen geven een compleet beeld van het leven in 1672 en de invloed van het beleg.
Een unieke samenwerking in een bijzonder jaar.

Op de kaart bij locaties zie je ook alle musea staan.

Borg Verhildersum

Tijdens de herdenking van het Rampjaar wordt terecht veel aandacht aan oorlog en strijd besteed. Ook Allard Tjarda van Starkenborgh, de bekendste en meest prominent aanwezige bewoner van de borg Verhildersum, speelde in 1672 een rol als bevelhebber bij de verdediging van Groningen. Interessanter is nog wat we weten over kunst en cultuurbeoefening in Groningen in de Gouden Eeuw en waarvoor Verhildersum veel biedt. Recent onderzoek heeft over de relatie tussen de familie Tjarda van Starkenborgh en verschillende schilders en kunstenaars nieuwe gegevens opgeleverd en er zijn nieuwe werken ontdekt. Zo is de verrassende levensloop van de schilder van het monumentale gezinsportret op Verhildersum, Martinus van Grevenbroeck, aan het licht gebracht en is een portret van Allard door Jan Jans de Stomme ontdekt. Verhildersum is daarom de uitgelezen plek om de Groninger cultuurbeoefening rond 1672 en de rol van de klassieke Oudheid te tonen. Het thema geeft aantrekkelijke mogelijkheden voor educatieve activiteiten in samenwerking met scholen en andere museale borgen.

 

De tentoonstelling over Groninger kunst en cultuurbeoefening in 1672 is te zien van 8 juli tot 30 oktober 2022.

verhildersum.nl

Famlilieportret Verhildersum
Famlilieportret 1672 Verhildersum

Cultuurhistorisch Centrum Oldambt

Verborgen vestingen

Ontdek de verborgen vestingen en musea in het Groninger grensland. De smalle strook begaanbaar land in Oldambt en Westerwolde was in 1672 een cruciale corridor voor de troepen van de bisschop van Münster op weg naar de stad Groningen. Het strijdtoneel van Bernhard van Galen is nog steeds  terug te vinden in het landschap.

 

Bezoek de plekken en verborgen verhalen:

verborgenvestingenoostgroningen.nl

chcoldambt.nl

oldambt

Burcht Wedde

 Eeuwenlang vormde dit 14de eeuwse steenhuis het bestuurlijke bolwerk van de landstreek Westerwolde. Geen wonder dat ook in 1672 de vijand zijn oog op dit strategisch gelegen kasteeltje aan de Ruiten Aa liet vallen. Tegenwoordig biedt het in de zomermaanden als ‘kinderhotel’ vakantie aan kinderen in moeilijke omstandigheden. Het museum in het kasteel herbergt onder meer een ’donderbus’ van Bernhard van Galen.

 

Openingstijden

  • Woensdag en donderdag van 12.00 – 17.00 uur
  • Vrijdag, zaterdag en zondag: van 11.00 – 17.00 uur.

 

Voor actuele informatie, openingstijden en aanvullende activiteiten:

burchtwedde.nl

Burcht Wedde
Aftocht van Bernhard von Galen, 1672. Kaart Jannes Tideman. Collectie Groninger Archieven, reproductiefoto René Gerritsen

Groninger Archieven

Groninger Archieven en het rampjaar 1672

In het depot van de Groninger Archieven ligt een bijzondere kaart. Het is een tekening van 70 cm hoog bij 260 cm lang, gemaakt door cartograaf Jannes Tideman. Hij maakte in het najaar van 1672 een uitgebreid overzicht van het beleg van Groningen en tekende het landschap van de stad tot aan Haren. De kaart is heel gedetailleerd. Paarden, soldaten, gebouwen: alles is terug te vinden! Daarmee geeft de kaart een uniek beeld van de gebouwen die daar destijds stonden, zoals het Blauwhuis, de Coendersborg en het hof te Hemmen.

De kaart van Tideman herbergt een schat aan verhalen over het beleg en ontzet van de stad Groningen. Daarom staat dit bijzondere stuk centraal in de activiteiten die de Groninger Archieven organiseren tijdens de herdenking van het rampjaar 1672.

De kaart is nu te bekijken op www.kaart1672.nl. Zoom in op de prachtige details en lees de verhalen over het Groningen van 1672.

De verhalen over het beleg en ontzet van de stad Groningen zijn op deze website te lezen door middel van punten op de kaart. Klik op een punt en er wordt uitgelegd wat er te zien is, wat er staat en er zijn verdiepende verhalen en rondleidingen. Omdat de kaart ontelbare verhalen kent, starten we nu met een basis en voegen we gedurende het jaar steeds meer verhalen en informatie toen. En ondertussen is er ook zonder de verhalen veel zelf te ontdekken.

We hebben dit jaar verschillende activiteiten, onder meer tijdens de Maand van de Groninger Geschiedenis. Het thema van dit jaar is Wat een ramp. Maar ook de rest van het jaar is er van alles te doen. Zo werken de Groninger Archieven mee aan de tentoonstelling over 1672 in het Groninger Museum die op 23 april wordt geopend en tot en met 30 oktober 2022 te zien is, dus ook tijdens de Maand van de Groninger Geschiedenis. Verder wordt er een fiets- en wandeltocht uitgezet met de kaart van Tideman als uitgangspunt. Tot slot gaan we de verhalenkaart op verschillende manieren digitaal presenteren.

 

groningerarchieven.nl

GA-Kaart
Detail beleg van Groningen, 1672. Kaart Jannes Tideman, Groninger Archieven. Foto René Gerritsen

Groninger Museum

De grote tentoonstelling ‘’ Stad houdt stand. 350 jaar Groningens Ontzet 1672-2022’’ in het Groninger Museum laat vele topstukken zien rondom Groningens Ontzet. Met originele portretten van hoofdrolspelers, schilderijen en tekeningen van het beleg en meer. Behalve eigen bezit van het Groninger Museum en de Groninger Archieven zijn er bijzondere stukken uit het bezit van de belager, de vorst-bisschop Bernard van Galen van Munster zelf.

 

De bruikleenstukken bestaan onder andere uit kerkelijk zilver, reiskleding, borstkruis, servies en een kanon uit het bezit van de bisschop. Bijzonder is ook een grote selectie zilveren herdenkingspenningen. De gebeurtenis van het rampjaar heeft een blijvende plaats op de Groninger kalender gekregen. Het wordt elk jaar nog herdacht op 28 augustus. De vieringen van het Groningens Ontzet de afgelopen 350 jaar krijgen ook ruim aandacht in de expositie.

 

De tentoonstelling is vanaf 23 april 2022 tot 30 oktober 2022 te zien in het Groninger Museum.

groningermuseum.nl

Ruiterportret van Bernhard von Galen, Wolfgang Heimbach
Ruiterportret van Bernhard von Galen, Wolfgang Heimbach.

Landgoed Fraeylemaborg

Landgoed Fraeylemaborg maakt een tentoonstelling rond borgheer Osebrandt Johan Rengers (1621-circa 1680).  Ook zijn schoonzoon, de latere borgheer Henric Piccardt (1636-1712) krijgt aandacht. Hierbij staat het rampjaar 1672 centraal.  De levensverhalen van Rengers en Piccardt komen op pijnlijke wijze samen in 1672, toen de stad Groningen werd belegerd door de Bisschop van Munster. Na het Ontzet van Groningen werden Rengers en Piccardt beschuldigd van verraad en gevangen genomen. Na een langdurig proces werd Piccardt vrij gelaten, maar Rengers werd veroordeeld tot “eeuwige  gevangenschap”.  Pas na bemiddeling van prins Willem III van Oranje-Nassau werd Rengers in 1678 weer vrijgelaten.  Hij was zo beschadigd door al het gebeurde dat hij niet lang daarna overleed. Rengers was een zeer invloedrijke jonker, vervulde vele bestuurlijke functies en had een breed netwerk.  Hij stond te boek als zeer rijk en had overal in het noorden bezittingen.  Hij had regelmatig machtsconflicten met de stad Groningen. Het zal de stadsbestuurders niet slecht uitgekomen zijn dat Rengers in 1672 in ongenade viel, waardoor deze invloedrijke lastpost werd uitgeschakeld. In de tentoonstelling wordt met archiefstukken, documenten, tekeningen en objecten uit die tijd een beeld gegeven van een borgheer met een vrij slechte reputatie. We werken hierbij samen met de Groninger Archieven en de Jan Menze van Diepencollectie.

 

De tentoonstelling wordt gehouden in het Koetshuis van de Fraeylemaborg, van 29 april tot en met 2 oktober 2022.

fraeylemaborg.nl

piccardt portret starrenberg of sterenberg 1675
Piccardt portret, starrenberg of sterenberg 1675.

Musea Heiligerlee

Van 1 mei tot 1 november is de tentoonstelling Verborgen vestingen in het Groninger grensland te zien in Museum Slag bij Heiligerlee. Ontdek de geschiedenis van verdedigingswerken en vele resten van vestingwerken en schansen in de Oost Groninger grensstreek. Een mooie start voor een bezoek aan de vestingdorpen Oudeschans en Nieuweschans en de middeleeuwse kerk en toren van Winschoten. Mis ook niet het tegenovergelegen Klokkengieterijmuseum over het bijzondere ambacht van de klokkengieter.

 

Voor actuele informatie, openingstijden en aanvullende activiteiten:

verborgenvestingenoostgroningen.nl

Musea Heiligerlee
Musea Heiligerlee

Museum Menkemaborg

Informatie volgt.

 

 

menkemaborg.nl

Museum Nienoord

De borg Nienoord is van oudsher hét centrum van krijgsmacht in het Groninger Westerkwartier. Schietnissen in de buitenmuur, driedubbele grachten, de fundamenten van een poort: veel herinnert hier nog aan. De beschietingen van 1672 zijn echter zo zwaar, dat de familie een heenkomen zoekt in de stad. De wederopbouw wordt ingezet om van Nienoord een lusthof te maken. Een erepoort met beeldhouwwerken, een exotisch aandoende Schelpengrot, grote sierkanonnen, een compleet beschilderde danszaal, een barokke beeldengroep in de dorpskerk nabij… Uitbundige bloei als na een wel heel strenge winter. Zo’n lusthof is het in 2022 nog.
Dit jaar worden de 17e-eeuwse portretten van veldheren in de Ridderzaal belicht. Een aantal van hen vecht in 1672 mee en allemaal blijken ze lid te zijn van dezelfde militaire eenheid: het oudste nog bestaande regiment in Nederland! Een tentoonstelling in en rond de borg over de 17e eeuwse edelvrouwe Occa Ripperda vormt de achtergrond voor evenementen en educatieve activiteiten op Nienoord en elders in de provincie.

 

De tentoonstelling over Occa Ripperda loopt van april tot 30 december 2022.

De portretten van de veldheren zijn vanaf  juli 2022 te zien tot 30 december 2022.

museumnienoord.nl

Ernst Casimir, Nienoord
Ernst Casimir, Nienoord

Museum Stad Appingedam

Informatie volgt.

 

 

museumstadappingedam.nl

Appingedam, hangende-keukens

Noordelijk Scheepvaartmuseum

Welkom in 1672!

In het Noordelijk Scheepvaartmuseum in Groningen is ‘’Welkom in 1672!’’ te zien. In de twee mooiste middeleeuwse gebouwen van de stad, het Canterhuis en het Gotisch huis in de Brugstraat, maak je kennis met Lammechien, Hindrick en Stijntien, drie eigenwijze kinderen die 350 jaar geleden in Groningen woonden. Lammechien en Hindrick woonden in de stad en Stijntien vlakbij Zuidwolde, op een boerderij.

 

Wil jij wel eens weten hoe een huis er in 1672 uitzag? Wat kinderen van jouw leeftijd deden op een doordeweekse dag of zaterdagmiddag toen er nog lang geen tablet, mobieltje en laat staan YouTube, TikTok en Fortnite bestond? Weet je wat voor kleren ze aan hadden, welke spelletjes ze speelden en wat ze aten?

 

Ga 350 jaar terug in de tijd en stap in de wereld van slapen in een bedstee, water halen uit de put, kattenkwaad uithalen, spelen met poppetjes van tin, gortepap eten, rennen op houten klompen, ratten in de keuken en poepen op een kakdoos.

De tentoonstelling is te zien vanaf 24 juni 2022 tot 30 december 2022.

noorderlijkscheepvaartmuseum.nl

kopergravure Bominslag tijdens het beleg van Groningen in 1672
Kopergravure Bominslag tijdens het beleg van Groningen in 1672

Stedelijk Museum Coevorden

Mijndert & Karel – De Helden van Coevorden.

Tentoonstelling over de twee ‘helden’ die Coevorden hebben bevrijd: Mijndert van der Thijnen en Karel Rabenhaupt. Wie waren zij, wat motiveerde hen en wat weten we nog meer over deze twee mannen. Tevens hebben we een kunstwedstrijd voor deze tentoonstelling uitgeschreven en inmiddels een winnares gekozen en zij maakt een schilderij met een portret van Mijndert van der Thijnen. Er bestaan namelijk bijna geen afbeelding van Van der Thijnen. Tijdens de tentoonstelling zal het schilderij onthuld worden. Ook laten we het dagboek van Van der Thijnen restaureren en willen we presenteren tijdens de tentoonstelling.

De tentoonstelling ”Mijndert & Karel – De Helden van Coevorden” is te zien van 10 april tot 25 september.
Het 350-jarig ontzet van Coevorden. Deze tentoonstelling gaat over de bezetting en bevrijding van Coevorden. Thema’s: Het rampjaar 1672 (korte landelijke context), de bezetting van Coevorden door Berhard van Galen, Bisschop Berhard van Galen, wie was hij?, De reis van Mijndert van der Thijnen naar Groningen, Het ontzet van Coevorden, de jaren na de bevrijding, de viering van het ontzet door de jaren heen.

 

De tentoonstelling ”Het 350-jarig ontzet van Coevorden” is te zien van 8 oktober 2022 tot 26 maart 2023.

museumcoevorden.nl

Storyworld (Forum)

Bij strip-, animatie- en gamemuseum Storyworld ontdek je de geheimen van grote verhalenvertellers! Dat doen we aan de hand van Nederlandse en internationale successen op het gebied van strips, animatie en games. Van Asterix en Aladdin tot The Red Turtle en Horizon Zero Dawn. Bovendien is Storyworld een plek waar je zelf aan de slag kunt met alle bouwstenen van strips, animatie en games op maar liefst 14 interactieve installaties. Ontdek wat er nodig is om een beeldverhaal te begrijpen en hoe je er zelf één kunt maken.

Bommen Berend instuif

Elke zondagmiddag organiseert het Forum de Medialab instuif voor kinderen vanaf 6 jaar. 28 augustus zal de instuif helemaal in het teken staan van de Bommen Berend strip.
Geïnspireerd door de jubileum strip van Ijsbrand Oost ‘De laatste Bom voor Bommen Berend’ ga je zelf aan de slag met het tekenen van een historische strip karakter.
Workshop docent Dim Junius leert je alle kneepjes van het vak!

De Bommen Berend instuif vindt plaats op zondag 28 augustus tussen 13.00 en 17.00 uur in het Medialab op de eerste verdieping van het Forum (naast Wonderland).
De instuif is gratis en doorlopend. Schuif gezellig aan wanneer er een plekje vrij is!

 

storyworld.nl

forum Groningen

Toren d’Olle Witte, Winschoten

Beklimming en tentoonstelling Highlights en helden van het rampjaar. De middeleeuwse vrijstaande kerktoren van Winschoten was eeuwenlang een strategisch militair baken in het landschap. Tijdens de beklimming nemen de Torenwachters je mee door de eeuwenoude geschiedenis van de vestingplaats. En voor wie de vaderlandse geschiedenis niet meer kent van lijstjes jaartallen en overwinningen: de tentoonstelling schudt het geheugen over de regionale gebeurtenissen en hoofdrolspelers in 1672 weer op.

 

Geopend vanaf 1 mei tot 1 oktober.

Voor actuele informatie, openingstijden en aanvullende activiteiten:

verborgenvestingenoostgroningen.nl

Toren Winschoten
Toren Winschoten

Vesting Bourtange

De Vesting Bourtange was voor de Bisschop van Muster een behoorlijke hindernis die hij moest nemen om de stad Groningen te bereiken. Tijdens zijn eerste poging in 1665 lukte het niet om de vesting in te nemen. Via een omweg door het moeras belande de bisschop op weg naar Groningen in Jipsinghuizen, waar hij op 26 september werd verslagen tijdens een verrassingsaanval door een klein Gronings leger. Dit staat bekend als de Slag bij Jipsinghuizen. In 1672 waagde de bisschop een tweede poging. Wederom hield Bourtange stand, ondanks het aanbod van 200.000 guldens en een riant landgoed aan de toenmalige commandant van de Vesting, kapitein Bernhard Johan Prott. Deze antwoordde de bisschop dat hij 200.000 kogels kon krijgen. De vesting werd niet ingenomen maar de bisschop ging via een noordelijker en zuidelijker route alsnog alsnog richting Groningen.
Op 11 en 12 juni spelen honderden reenactors veldslagen na zoals deze in de 17e eeuw werden uitgevochten, waarbij je de sfeer van de belegering door Bommen Berend kunt ervaren. Bezoek de kampementen, hoor de kanonnen bulderen en zie de soldaten vechten in Vesting Bourtange.

 

bourtange.nl

luchtfoto Bourtange

Vestingmuseum Nieuweschans

 Landaanwinning in het Dollardgebied maakte de bouw van een Nieuweschans in 1628 nodig ter controle van de Westerwoldse Aa. Vanaf juli 1672 wisten de  Münsterse troepen de vesting ruim een jaar bezet te houden. Het in een oude barak gehuisde vestingmuseum toont de geschiedenis van verdedigingswerk en dorp, dat tot in de 20e eeuw een belangrijke grensgemeente was. Rondleiding door het vestingdorp mogelijk.

 

Voor actuele informatie, openingstijden en aanvullende activiteiten:

verborgenvestingenoostgroningen.nl

Vestingmuseum Nieuweschans interieur
Vestingmuseum Nieuweschans interieur

Vestingmuseum Oudeschans

 in de opmars naar Groningen was deze 16e eeuwse verdedigingsschans aan de Westerwoldse Aa maandenlang bezet door de Münsterse troepen. Ook bij de aftocht namen zij er hun intrek. Archeologische opgravingen in de vesting brachten honderden gebruiksvoorwerpen aan het licht: rijkversierd aardewerk en glas, tientallen schoenen en muilen, maar ook wapens en kanonskogels. Het museum biedt zo een goed beeld van het soldatenleven vanaf de 17e eeuw. Een wandeling over de vestingwallen van het sfeervolle dorp biedt een prachtig contrast met het weidse Oldambtster landschap.

Voor actuele informatie, openingstijden en aanvullende activiteiten:

verborgenvestingenoostgroningen.nl

Museum Oudeschans vesting
Museum Oudeschans vesting

Locatie op een kaart

null

Boeken

Tijdens de herdenking van het rampjaar zullen er vele publicaties verschijnen. Voor iedereen die meer wil weten over 1672 een bron van informatie. Hieronder staat een overzicht van te verschijnen boeken in 2022.

Een Schricklijck Jaer, Ineke den Hollander

In het Rampjaar 1672 waren er veel steden in het noorden die zich zonder slag of stoot overgaven aan Bommenberend; de bestuurders werden vaak omgekocht. Maar er waren ook steden zich dapper teweer stelden, zoals o.m. Bourtange, Groningen, Blokwijl en Coevorden.

Oorlog bestaat echter niet alleen uit legeraanvoerders, soldaten, omtrekkende bewegingen en wapens. Oorlog gaat ook over gewone mensen in een ontwrichte maatschappij. Die gewone mensen in deze uitzonderlijke situatie passeren in dit boek eveneens de revue, daar waar ze door hun nagelaten brieven, dagboeken en rekeningen weer tot leven gewekt kunnen worden. Hoe zag hun maatschappij eruit, hoe leefden zij samen: de regenten, de predikanten, de burgers, de boeren? De hoofdrolspelers van het jaar 1672, zowel vriend als vijand, hebben een apart podium gekregen in dit boek.

Het gaat vooral over de lotgevallen van inwoners in de steden Coevorden en Groningen. Want juist daar worden op het dieptepunt van het Rampjaar 1672 twee belangrijke overwinningen geboekt. Twee zeges die het moreel in het westen, dat inmiddels tot onder nul gedaald was, weer flink wisten op te vijzelen. Desondanks behandelen de meeste boeken over deze periode de gebeurtenissen in het noordoosten slechts marginaal. Meestal ligt de focus op het machtige en rijke Holland. Onterecht en Een Schricklijck Jaer laat de geschiedenis voor het noorden van de Republiek tot zijn recht komen.

In juni komt het boek uit, met als titel Een Schricklijck Jaer.

Een Schricklijck Jaer, Ineke den Hollander
Een Schricklijck Jaer, Ineke den Hollander

Hiëronymus van Beverningk, topdiplomaat in het Rampjaar

Klem tussen Johan de Witt en Willem III. Zo kan men de positie van de Goudse regent en diplomaat Hiëronymus van Beverningk in 1672 het beste kenschetsen. Aanvankelijk steunt hij het bewind van raadpensionaris De Witt, maar geleidelijk verandert hij van gedachten. In het Rampjaar ziet hij voor prins Willem III wel een toekomst weggelegd in de Republiek en streed hij aan de zijde van Willem III. Na de moord op de gebroeders De Witt vreesde hij voor zijn leven. Maar Willem III, inmiddels stadhouder, zorgde ervoor dat zijn politieke vrienden geen wraak namen. Zo kon Van Beverningk zijn diplomatieke carrière weer oppakken. Afgelopen maandag bood historicus en schrijver dr. Wout Troost het eerste exemplaar aan burgemeester Pieter Verhoeve van Gouda aan.

Wout Troost, Hiëronymus van Beverningk tijdens het Rampjaar 1672, uitg. Walburgpers, prijs € 19,99.

Hiëronymus van Beverningk topdiplomaat

Rampjaar 1672, Luc Panhuysen

Het standaardwerk over de lotgevallen van de familie Van Reede in het Rampjaar, briljant geschreven door historicus Luc Panhuysen.

Uitg. Olympus, Paperback, 978904670123, 6e druk, 480 pagina’s, prijs € 21,99.

Luc Panhuysen

Cordon van Holland, Harm Hoogendoorn

Cartografische beschrijving van de Oude Hollandse Waterlinie met nieuwe inzichten over o.m. de waterschapsgeschiedenis van de linie. Schitterend geïllustreerd met veel kaartmateriaal.

Uitg. Stichting Oude Hollandse Waterlinie, gebonden uitgave, formaat 29 x 22 cm, 140 pagina’s, prijs € 14,95.
Cordon van Holland

Vestingsteden van Goud, Jan van Es en Bernt Feis,

Wandelgids voor de Oude Hollandse Waterlinie, met ca 250 km aan lange afstandsroutes en waterlinie-ommetjes door de vestingsteden. Met meer dan 200 illustraties.

Uitg. Stichting Oude Hollandse Waterlinie, gebonden uitgave, formaat 17 x 25 cm, 144 pagina’s, prijs € 14,95.

Vestingsteden van goud

Albertine Agnes, de vrouw de Friesland redde…

Albertine Agnes (1634-1696) was een van de opmerkelijkste vrouwen uit de Nederlandse Gouden Eeuw. Als prinses van Oranje trad ze na de dood van haar man op als regentes van de noordelijke provincies, die in het Rampjaar werden belaagd door de Duitse bisschop Bernard van Galen, bijgenaamd Bommen Berend. Zij wist Friesland op spectaculaire wijze – met inzet van de Friese Waterlinie – te behoeden voor een inval van de oorlogszuchtige bisschop.

Historica Sunny Jansen schreef haar biografie, die in april 2022 verschijnt.

Sunny Jansen over Albertine Agnes

Stripboek ”De laatste bom voor Bommen Berend”, Ijsbrand Oost

Om het historisch besef van 1672 bij de jeugd te vergroten en bij te dragen aan een blijvend levendig herdenken van het Groningens Ontzet, gaan de KVvV en GO350 de aankomende vijf jaar gratis de Strip “Een laatste bom voor Bommen Berend” weggeven aan de kinderen van groep 8 in Groningen en omstreken. De strip is tevens onderdeel van het educatieproject.
In de strip worden twee kinderen teruggeworpen naar 1672 waar ze een fantastisch avontuur beleven en zelfs hun over-overgrootvader moeten helpen in de strijd tegen Bommen Berend.

Media juni van dit jaar wordt de strip gelanceerd en zal vanaf september worden uitgedeeld op de scholen. Er komt ook een commerciële versie en eventueel nog een versie in het Gronings.

Stripboek ''De laatste bom voor Bommen Berend'', Ijsbrand Oost

De Veertigjarige Oorlog, Olaf van Nimwegen

Het Rampjaar 1672 was het begin van een titanenstrijd tussen de kleine Republiek, onder leiding van stadhouder-koning Willem III en het machtige Frankrijk onder de Zonnekoning Lodewijk XIV. Dankzij een brede Europese coalitie wist Willem III het expansieve Frankrijk in toom te houden. Een uitputtende oorlog die duurde tot het begin van de 18e eeuw en honderdduizenden slachtoffers telde…

Paperback 416 blz., Uitgeverij Prometheus, ISBN: 9789044638714, prijs € 25.

Veertig jarige oorlog

Nederlands Gouden Eeuw, Maarten Prak

Rembrandt, Johan de Witt, Michiel de Ruyter – het zijn nog steeds bekende Nederlanders, ook al zijn ze intussen meer dan driehonderd jaar dood. Tijdens deze periode, die bekend is geworden als de Nederlandse Gouden Eeuw, werden de Nederlanders zowel bewonderd als gevreesd. Het verhaalt van de Nederlanders in tijden van economische voorspoed, religieuze tolerantie en culturele bloei, maar ook van de vele oorlogen die Nederland voerde en natuurlijk de slavernij. Hoe kon dit allemaal tegelijk gebeuren?

Paperback 368 p., Uitgeverij Prometheus, ISBN 9789044645576 prijs € 27,50

NLs-Gouden-eeuw

Muziek Programma

In dit jubileumjaar zijn er veel muzikale activiteiten. Er is in elk genre wel een passend concert te vinden.
Voor ieder wat wils!

Het Nachtegaaltje

Informatie volgt.

Concert Regio Orkest

Informatie volgt.

Jeugdmusical Bommen Berend

Groningen 1672, bakkersdochter Zwaantje en zoon van een bierbrouwer Tammo verzetten zich samen met hun vrienden tegen het geweld van Bommen Berend. Ze laten zich door de aanhoudende bommenregen niet klein krijgen en proberen hun leven zo goed mogelijk voort te zetten. Met hun liedjes bespotten ze de vijand, totdat ze tijdens een nachtelijke expeditie op zoek naar eten deze tegen het lijf lopen. En hij blijkt lang niet zo beestachtig en lelijk als gedacht. Zwaantje en de Westfaalse Heinz vallen als een blok voor elkaar. Maar liefde voor de vijand in oorlogstijd, dat heeft toch geen schijn van kans? 

Romeo en Julia, West Side Story, Bommen Berend Muziektheater. Echte liefde maalt niet om afkomst, kleur of nationaliteit. Aan het einde van het verhaal vieren we met z’n allen, Westfaal en Groninger, ‘poep’ en Stadjer, het Groningens Ontzet. Zodat we niet vergeten dat Bommen Berend hier ooit is geweest.

 

De voorstellingen zijn op 26 en 27 augustus op de binnenplaats bij het Noordelijk Scheepvaartmuseum.

Dweilorkesten

Informatie volgt.

Avondkoor re-enactment

Informatie volgt.

Muziek in de horeca

Informatie volgt.

Bommen Berend Muziektheater

Het concert is op zondag 28 augustus 2022 in Cultuurcentrum De Oosterpoort/SPOT om:

-14.30 uur

-19.30 uur

Prijs ticket: € 16.50

Muziekfeest

Informatie volgt.

Theatergroep Waark

Voorstelling Staait n Bisschop veur Stad

Een luchtige en muzikale theatervoorstelling over de verhalen van bekende en onbekende mensen tijdens het Beleg van Groningen.

Staait n Bisschop veur Stad is een theatervoorstelling in het Gronings met grote verhalen van bekende en onbekende mensen tijdens het beleg van Groningen door Bommend Berend. Een luchtige en muzikale voorstelling vol liefde, intriges, spanning en humor in een historisch decor. Voor alle Groningers, uit Stad èn Ommeland.

Terwijl Helpman wordt platgebrand, het Westerkwartier wordt geplunderd en bij Oosterhoogebrug en Aduarderzijl wordt gevochten, gaat het leven in Stad zo goed en zo kwaad als het kan door. De ‘gewone mensen’ van Stad en Ommeland krijgen in Staait n Bisschop veur Stad eindelijk een stem.

De voorstelling Staait n Bisschop veur Stad van theatergroep WAARK is geschreven en geregisseerd door Just Vink (Theater te Water). De vertaling naar het Gronings is van Ben Smit. Beleef deze nieuwe theaterproductie van WAARK vanaf oktober 2022 tot en met mei 2023 in de theaters en dorpshuizen.

Het verhaal
In Staait n Bisschop veur Stad ontmoet je boer Boele en boerin Grytha uit het toenmalig dorp Helpman. Boele heeft hun kapitaal begraven onder de appelboom in de tuin. Hij vlucht met zijn vrouw naar Stad en denkt dat het geld veilig is, totdat de bisschop van Munster zijn legerkamp opslaat in Helpman. Dan slaat de paniek toe en besluit Boele zijn geld op te halen…

Door de gebeurtenissen in en rond de stad maak je kennis met een bonte stoet aan personages. Behalve boer Boele en boerin Grytha uit Helpman spelen Wijnant, een katholieke soldaat uit de Stad en zijn geheime protestantse liefde, Wypie een belangrijke rol. De levens van de vier raken steeds meer met elkaar verweven.

Deze ontwikkelingen en meer spelen zich af tegen de achtergrond van een belegerde stad. Lukt het boer

Boele om zijn geld op te graven onder de ogen van de belegeraars? En hoe kunnen Wijnant en Wypie openlijk geliefden worden zonder hun ouders teleur te stellen?

Dit jaar vieren we 350 jaar Gronings Ontzet en daarom pakt Theatergroep WAARK groot uit. WAARK is na bijna vijftig jaar en vijfendertig producties een begrip in Groningen en Drenthe. Ontstaan in 1973 op initiatief van de Stadsschouwburg in Groningen, opereert het gezelschap sinds 1981 zelfstandig. WAARK staat voor Groningstalig theater van hoge kwaliteit.

 

  • Kielzog Theater – donderdag 27 oktober 2022 – Hoogezand
  • Theater de Winsinghhof – vrijdag 25 november – Roden
  • Theater Geert Teis – donderdag 11 mei 2023 – Stadskanaal
  • Stadsschouwburg Groningen (SPOT) – zondag 21 mei 2023 – Groningen

 

waark.nl

WAARK-logo

Lezingen

Lezingenserie (cursus) 350 jaar Rampjaar 1672 in 3 avonden.
In het kader van 350 jaar “Gronings Ontzet” biedt Cultuurhistorisch Bureau Siste Viator een lezingenserie aan over de gebeurtenissen rond het Rampjaar. Historicus Jochem Abbes zal op 3 avonden nader ingaan op de achtergrond van deze buitengewoon boeiende periode uit onze vaderlandse geschiedenis.
De lezingenserie (cursus) is als volgt ingedeeld: 1. het voorspel (1650-1670); 2. de aanval
(1670-1674) en 3. het naspel (1674-1713).

 

Locaties en data:

Groningen, Huis Fontein (Zoutstraat 16): 7 juni – 14 juni – 21 juni.
Ter Apel, Hessebibliotheek (Molenplein 25): 10 mei – 17 mei – 24 mei.
Winschoten, Lutherse kerk (Vissersdijk 70): 11 mei – 18 mei – 25 mei.
Aanvangstijdstip: 20.00 u. (inloop 19.45 u.). Kosten deelname voor alle drie avonden: € 45,-
(€ 15,- per avond; consumpties inbegrepen).
Aanmelden kan via: jochemabbes@sisteviator.nl. Na aanmelding ontvangt u nadere
informatie en een bevestiging van deelname.

Toelichting
Dit jaar wordt op vele plaatsen het roemruchte Rampjaar 1672 herdacht. Koning Lodewijk XIV van
Frankrijk, koning Karel II van Engeland, prinsbisschop Christoph Bernhard van Galen van Munster en prinsbisschop Maximiliaan Hendrik van Beieren van Keulen verklaarden de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden de oorlog en vielen het land aan. “Het volk was redeloos, de regenten radeloos en het land reddeloos” luidt de bekende typering in de vaderlandse geschiedenisboeken. Ondanks het uitgekiende diplomatieke (en spionage-) netwerk van de Hollandse raadpensionaris Johan de Witt, ontsnapte het geheim Verdrag van Dover van 1 juni 1670 aan zijn aandacht. De gevolgen leken aanvankelijk desastreus, maar de Hollandse Waterlinie hield stand en admiraal
Michiel Adriaansz. de Ruyter wist de Engelse en Franse vloten in de Slag bij Solebay op afstand te houden. De prins van Oranje werd ondertussen als redder in nood als kapitein-generaal aangesteld, terwijl De Witt en zijn broer werden geslachtofferd in een voor Nederlandse begrippen afgrijselijke lynchpartij. De prinsbisschop van Munster was ondertussen het oosten en het noorden van het land binnengevallen en richtte na de verovering van Oost-Groningen en Coevorden zijn pijlen op de stad Groningen. De “Stadjers” hielden echter stand en op 28 augustus staakten de Munsterse troepen het
vuren. De Munsterse aanval bracht in de provincies Groningen en Drenthe heel wat teweeg, met hoogte- en dieptepunten in het krijgsverloop. De verdediging verliep aanvankelijk rampzalig, waarbij het standhouden van Bourtange dankzij de onvermurwbare commandeur Johan Bernhard Prott één van de weinige lichtpunten was. Hoewel de Republiek bijna onder de voet was gelopen, keerde door toevallige en berekende kansen het tij en herstelde de veerkracht van de bevolking. Op bijna
miraculeuze wijze overleefde de Republiek de bijna fatale oorlog, maar het hoogtepunt van de Gouden Eeuw was voorbij, zo bleek in de jaren daarna.

Musea

Wil jij alles weten over 1672?

Verschillende musea in de stad en provincie Groningen organiseren tijdens het jubileumjaar tentoonstellingen die ieder op eigen wijze het rampjaar 1672 belichten. Alle tentoonstellingen te samen geven een compleet beeld van het leven in 1672 en de invloed van het beleg.
Een unieke samenwerking in een bijzonder jaar.

Op de kaart bij locaties zie je ook alle musea staan.

Borg Verhildersum

Tijdens de herdenking van het Rampjaar wordt terecht veel aandacht aan oorlog en strijd besteed. Ook Allard Tjarda van Starkenborgh, de bekendste en meest prominent aanwezige bewoner van de borg Verhildersum, speelde in 1672 een rol als bevelhebber bij de verdediging van Groningen. Interessanter is nog wat we weten over kunst en cultuurbeoefening in Groningen in de Gouden Eeuw en waarvoor Verhildersum veel biedt. Recent onderzoek heeft over de relatie tussen de familie Tjarda van Starkenborgh en verschillende schilders en kunstenaars nieuwe gegevens opgeleverd en er zijn nieuwe werken ontdekt. Zo is de verrassende levensloop van de schilder van het monumentale gezinsportret op Verhildersum, Martinus van Grevenbroeck, aan het licht gebracht en is een portret van Allard door Jan Jans de Stomme ontdekt. Verhildersum is daarom de uitgelezen plek om de Groninger cultuurbeoefening rond 1672 en de rol van de klassieke Oudheid te tonen. Het thema geeft aantrekkelijke mogelijkheden voor educatieve activiteiten in samenwerking met scholen en andere museale borgen.

 

De tentoonstelling over Groninger kunst en cultuurbeoefening in 1672 is te zien van 8 juli tot 30 oktober 2022.

verhildersum.nl

Famlilieportret Verhildersum
Famlilieportret 1672 Verhildersum

Cultuurhistorisch Centrum Oldambt

Verborgen vestingen

Ontdek de verborgen vestingen en musea in het Groninger grensland. De smalle strook begaanbaar land in Oldambt en Westerwolde was in 1672 een cruciale corridor voor de troepen van de bisschop van Münster op weg naar de stad Groningen. Het strijdtoneel van Bernhard van Galen is nog steeds  terug te vinden in het landschap.

 

Bezoek de plekken en verborgen verhalen:

verborgenvestingenoostgroningen.nl

chcoldambt.nl

oldambt

Burcht Wedde

 Eeuwenlang vormde dit 14de eeuwse steenhuis het bestuurlijke bolwerk van de landstreek Westerwolde. Geen wonder dat ook in 1672 de vijand zijn oog op dit strategisch gelegen kasteeltje aan de Ruiten Aa liet vallen. Tegenwoordig biedt het in de zomermaanden als ‘kinderhotel’ vakantie aan kinderen in moeilijke omstandigheden. Het museum in het kasteel herbergt onder meer een ’donderbus’ van Bernhard van Galen.

 

Openingstijden

  • Woensdag en donderdag van 12.00 – 17.00 uur
  • Vrijdag, zaterdag en zondag: van 11.00 – 17.00 uur.

 

Voor actuele informatie, openingstijden en aanvullende activiteiten:

burchtwedde.nl

Burcht Wedde
Aftocht van Bernhard von Galen, 1672. Kaart Jannes Tideman. Collectie Groninger Archieven, reproductiefoto René Gerritsen

Groninger Archieven

Groninger Archieven en het rampjaar 1672

In het depot van de Groninger Archieven ligt een bijzondere kaart. Het is een tekening van 70 cm hoog bij 260 cm lang, gemaakt door cartograaf Jannes Tideman. Hij maakte in het najaar van 1672 een uitgebreid overzicht van het beleg van Groningen en tekende het landschap van de stad tot aan Haren. De kaart is heel gedetailleerd. Paarden, soldaten, gebouwen: alles is terug te vinden! Daarmee geeft de kaart een uniek beeld van de gebouwen die daar destijds stonden, zoals het Blauwhuis, de Coendersborg en het hof te Hemmen.

De kaart van Tideman herbergt een schat aan verhalen over het beleg en ontzet van de stad Groningen. Daarom staat dit bijzondere stuk centraal in de activiteiten die de Groninger Archieven organiseren tijdens de herdenking van het rampjaar 1672.

De kaart is nu te bekijken op www.kaart1672.nl. Zoom in op de prachtige details en lees de verhalen over het Groningen van 1672.

De verhalen over het beleg en ontzet van de stad Groningen zijn op deze website te lezen door middel van punten op de kaart. Klik op een punt en er wordt uitgelegd wat er te zien is, wat er staat en er zijn verdiepende verhalen en rondleidingen. Omdat de kaart ontelbare verhalen kent, starten we nu met een basis en voegen we gedurende het jaar steeds meer verhalen en informatie toen. En ondertussen is er ook zonder de verhalen veel zelf te ontdekken.

We hebben dit jaar verschillende activiteiten, onder meer tijdens de Maand van de Groninger Geschiedenis. Het thema van dit jaar is Wat een ramp. Maar ook de rest van het jaar is er van alles te doen. Zo werken de Groninger Archieven mee aan de tentoonstelling over 1672 in het Groninger Museum die op 23 april wordt geopend en tot en met 30 oktober 2022 te zien is, dus ook tijdens de Maand van de Groninger Geschiedenis. Verder wordt er een fiets- en wandeltocht uitgezet met de kaart van Tideman als uitgangspunt. Tot slot gaan we de verhalenkaart op verschillende manieren digitaal presenteren.

 

groningerarchieven.nl

GA-Kaart
Detail beleg van Groningen, 1672. Kaart Jannes Tideman, Groninger Archieven. Foto René Gerritsen

Groninger Museum

De grote tentoonstelling ‘’ Stad houdt stand. 350 jaar Groningens Ontzet 1672-2022’’ in het Groninger Museum laat vele topstukken zien rondom Groningens Ontzet. Met originele portretten van hoofdrolspelers, schilderijen en tekeningen van het beleg en meer. Behalve eigen bezit van het Groninger Museum en de Groninger Archieven zijn er bijzondere stukken uit het bezit van de belager, de vorst-bisschop Bernard van Galen van Munster zelf.

 

De bruikleenstukken bestaan onder andere uit kerkelijk zilver, reiskleding, borstkruis, servies en een kanon uit het bezit van de bisschop. Bijzonder is ook een grote selectie zilveren herdenkingspenningen. De gebeurtenis van het rampjaar heeft een blijvende plaats op de Groninger kalender gekregen. Het wordt elk jaar nog herdacht op 28 augustus. De vieringen van het Groningens Ontzet de afgelopen 350 jaar krijgen ook ruim aandacht in de expositie.

 

De tentoonstelling is vanaf 23 april 2022 tot 30 oktober 2022 te zien in het Groninger Museum.

groningermuseum.nl

Ruiterportret van Bernhard von Galen, Wolfgang Heimbach
Ruiterportret van Bernhard von Galen, Wolfgang Heimbach.

Landgoed Fraeylemaborg

Landgoed Fraeylemaborg maakt een tentoonstelling rond borgheer Osebrandt Johan Rengers (1621-circa 1680).  Ook zijn schoonzoon, de latere borgheer Henric Piccardt (1636-1712) krijgt aandacht. Hierbij staat het rampjaar 1672 centraal.  De levensverhalen van Rengers en Piccardt komen op pijnlijke wijze samen in 1672, toen de stad Groningen werd belegerd door de Bisschop van Munster. Na het Ontzet van Groningen werden Rengers en Piccardt beschuldigd van verraad en gevangen genomen. Na een langdurig proces werd Piccardt vrij gelaten, maar Rengers werd veroordeeld tot “eeuwige  gevangenschap”.  Pas na bemiddeling van prins Willem III van Oranje-Nassau werd Rengers in 1678 weer vrijgelaten.  Hij was zo beschadigd door al het gebeurde dat hij niet lang daarna overleed. Rengers was een zeer invloedrijke jonker, vervulde vele bestuurlijke functies en had een breed netwerk.  Hij stond te boek als zeer rijk en had overal in het noorden bezittingen.  Hij had regelmatig machtsconflicten met de stad Groningen. Het zal de stadsbestuurders niet slecht uitgekomen zijn dat Rengers in 1672 in ongenade viel, waardoor deze invloedrijke lastpost werd uitgeschakeld. In de tentoonstelling wordt met archiefstukken, documenten, tekeningen en objecten uit die tijd een beeld gegeven van een borgheer met een vrij slechte reputatie. We werken hierbij samen met de Groninger Archieven en de Jan Menze van Diepencollectie.

 

De tentoonstelling wordt gehouden in het Koetshuis van de Fraeylemaborg, van 29 april tot en met 2 oktober 2022.

fraeylemaborg.nl

piccardt portret starrenberg of sterenberg 1675
Piccardt portret, starrenberg of sterenberg 1675.

Musea Heiligerlee

Van 1 mei tot 1 november is de tentoonstelling Verborgen vestingen in het Groninger grensland te zien in Museum Slag bij Heiligerlee. Ontdek de geschiedenis van verdedigingswerken en vele resten van vestingwerken en schansen in de Oost Groninger grensstreek. Een mooie start voor een bezoek aan de vestingdorpen Oudeschans en Nieuweschans en de middeleeuwse kerk en toren van Winschoten. Mis ook niet het tegenovergelegen Klokkengieterijmuseum over het bijzondere ambacht van de klokkengieter.

 

Voor actuele informatie, openingstijden en aanvullende activiteiten:

verborgenvestingenoostgroningen.nl

Musea Heiligerlee
Musea Heiligerlee

Museum Menkemaborg

Informatie volgt.

 

 

menkemaborg.nl

Museum Nienoord

De borg Nienoord is van oudsher hét centrum van krijgsmacht in het Groninger Westerkwartier. Schietnissen in de buitenmuur, driedubbele grachten, de fundamenten van een poort: veel herinnert hier nog aan. De beschietingen van 1672 zijn echter zo zwaar, dat de familie een heenkomen zoekt in de stad. De wederopbouw wordt ingezet om van Nienoord een lusthof te maken. Een erepoort met beeldhouwwerken, een exotisch aandoende Schelpengrot, grote sierkanonnen, een compleet beschilderde danszaal, een barokke beeldengroep in de dorpskerk nabij… Uitbundige bloei als na een wel heel strenge winter. Zo’n lusthof is het in 2022 nog.
Dit jaar worden de 17e-eeuwse portretten van veldheren in de Ridderzaal belicht. Een aantal van hen vecht in 1672 mee en allemaal blijken ze lid te zijn van dezelfde militaire eenheid: het oudste nog bestaande regiment in Nederland! Een tentoonstelling in en rond de borg over de 17e eeuwse edelvrouwe Occa Ripperda vormt de achtergrond voor evenementen en educatieve activiteiten op Nienoord en elders in de provincie.

 

De tentoonstelling over Occa Ripperda loopt van april tot 30 december 2022.

De portretten van de veldheren zijn vanaf  juli 2022 te zien tot 30 december 2022.

museumnienoord.nl

Ernst Casimir, Nienoord
Ernst Casimir, Nienoord

Museum Stad Appingedam

Informatie volgt.

 

 

museumstadappingedam.nl

Appingedam, hangende-keukens

Noordelijk Scheepvaartmuseum

Welkom in 1672!

In het Noordelijk Scheepvaartmuseum in Groningen is ‘’Welkom in 1672!’’ te zien. In de twee mooiste middeleeuwse gebouwen van de stad, het Canterhuis en het Gotisch huis in de Brugstraat, maak je kennis met Lammechien, Hindrick en Stijntien, drie eigenwijze kinderen die 350 jaar geleden in Groningen woonden. Lammechien en Hindrick woonden in de stad en Stijntien vlakbij Zuidwolde, op een boerderij.

 

Wil jij wel eens weten hoe een huis er in 1672 uitzag? Wat kinderen van jouw leeftijd deden op een doordeweekse dag of zaterdagmiddag toen er nog lang geen tablet, mobieltje en laat staan YouTube, TikTok en Fortnite bestond? Weet je wat voor kleren ze aan hadden, welke spelletjes ze speelden en wat ze aten?

 

Ga 350 jaar terug in de tijd en stap in de wereld van slapen in een bedstee, water halen uit de put, kattenkwaad uithalen, spelen met poppetjes van tin, gortepap eten, rennen op houten klompen, ratten in de keuken en poepen op een kakdoos.

De tentoonstelling is te zien vanaf 24 juni 2022 tot 30 december 2022.

noorderlijkscheepvaartmuseum.nl

kopergravure Bominslag tijdens het beleg van Groningen in 1672
Kopergravure Bominslag tijdens het beleg van Groningen in 1672

Stedelijk Museum Coevorden

Mijndert & Karel – De Helden van Coevorden.

Tentoonstelling over de twee ‘helden’ die Coevorden hebben bevrijd: Mijndert van der Thijnen en Karel Rabenhaupt. Wie waren zij, wat motiveerde hen en wat weten we nog meer over deze twee mannen. Tevens hebben we een kunstwedstrijd voor deze tentoonstelling uitgeschreven en inmiddels een winnares gekozen en zij maakt een schilderij met een portret van Mijndert van der Thijnen. Er bestaan namelijk bijna geen afbeelding van Van der Thijnen. Tijdens de tentoonstelling zal het schilderij onthuld worden. Ook laten we het dagboek van Van der Thijnen restaureren en willen we presenteren tijdens de tentoonstelling.

De tentoonstelling ”Mijndert & Karel – De Helden van Coevorden” is te zien van 10 april tot 25 september.
Het 350-jarig ontzet van Coevorden. Deze tentoonstelling gaat over de bezetting en bevrijding van Coevorden. Thema’s: Het rampjaar 1672 (korte landelijke context), de bezetting van Coevorden door Berhard van Galen, Bisschop Berhard van Galen, wie was hij?, De reis van Mijndert van der Thijnen naar Groningen, Het ontzet van Coevorden, de jaren na de bevrijding, de viering van het ontzet door de jaren heen.

 

De tentoonstelling ”Het 350-jarig ontzet van Coevorden” is te zien van 8 oktober 2022 tot 26 maart 2023.

museumcoevorden.nl

Storyworld (Forum)

Bij strip-, animatie- en gamemuseum Storyworld ontdek je de geheimen van grote verhalenvertellers! Dat doen we aan de hand van Nederlandse en internationale successen op het gebied van strips, animatie en games. Van Asterix en Aladdin tot The Red Turtle en Horizon Zero Dawn. Bovendien is Storyworld een plek waar je zelf aan de slag kunt met alle bouwstenen van strips, animatie en games op maar liefst 14 interactieve installaties. Ontdek wat er nodig is om een beeldverhaal te begrijpen en hoe je er zelf één kunt maken.

Bommen Berend instuif

Elke zondagmiddag organiseert het Forum de Medialab instuif voor kinderen vanaf 6 jaar. 28 augustus zal de instuif helemaal in het teken staan van de Bommen Berend strip.
Geïnspireerd door de jubileum strip van Ijsbrand Oost ‘De laatste Bom voor Bommen Berend’ ga je zelf aan de slag met het tekenen van een historische strip karakter.
Workshop docent Dim Junius leert je alle kneepjes van het vak!

De Bommen Berend instuif vindt plaats op zondag 28 augustus tussen 13.00 en 17.00 uur in het Medialab op de eerste verdieping van het Forum (naast Wonderland).
De instuif is gratis en doorlopend. Schuif gezellig aan wanneer er een plekje vrij is!

 

storyworld.nl

forum Groningen

Toren d’Olle Witte, Winschoten

Beklimming en tentoonstelling Highlights en helden van het rampjaar. De middeleeuwse vrijstaande kerktoren van Winschoten was eeuwenlang een strategisch militair baken in het landschap. Tijdens de beklimming nemen de Torenwachters je mee door de eeuwenoude geschiedenis van de vestingplaats. En voor wie de vaderlandse geschiedenis niet meer kent van lijstjes jaartallen en overwinningen: de tentoonstelling schudt het geheugen over de regionale gebeurtenissen en hoofdrolspelers in 1672 weer op.

 

Geopend vanaf 1 mei tot 1 oktober.

Voor actuele informatie, openingstijden en aanvullende activiteiten:

verborgenvestingenoostgroningen.nl

Toren Winschoten
Toren Winschoten

Vesting Bourtange

De Vesting Bourtange was voor de Bisschop van Muster een behoorlijke hindernis die hij moest nemen om de stad Groningen te bereiken. Tijdens zijn eerste poging in 1665 lukte het niet om de vesting in te nemen. Via een omweg door het moeras belande de bisschop op weg naar Groningen in Jipsinghuizen, waar hij op 26 september werd verslagen tijdens een verrassingsaanval door een klein Gronings leger. Dit staat bekend als de Slag bij Jipsinghuizen. In 1672 waagde de bisschop een tweede poging. Wederom hield Bourtange stand, ondanks het aanbod van 200.000 guldens en een riant landgoed aan de toenmalige commandant van de Vesting, kapitein Bernhard Johan Prott. Deze antwoordde de bisschop dat hij 200.000 kogels kon krijgen. De vesting werd niet ingenomen maar de bisschop ging via een noordelijker en zuidelijker route alsnog alsnog richting Groningen.
Op 11 en 12 juni spelen honderden reenactors veldslagen na zoals deze in de 17e eeuw werden uitgevochten, waarbij je de sfeer van de belegering door Bommen Berend kunt ervaren. Bezoek de kampementen, hoor de kanonnen bulderen en zie de soldaten vechten in Vesting Bourtange.

 

bourtange.nl

luchtfoto Bourtange

Vestingmuseum Nieuweschans

 Landaanwinning in het Dollardgebied maakte de bouw van een Nieuweschans in 1628 nodig ter controle van de Westerwoldse Aa. Vanaf juli 1672 wisten de  Münsterse troepen de vesting ruim een jaar bezet te houden. Het in een oude barak gehuisde vestingmuseum toont de geschiedenis van verdedigingswerk en dorp, dat tot in de 20e eeuw een belangrijke grensgemeente was. Rondleiding door het vestingdorp mogelijk.

 

Voor actuele informatie, openingstijden en aanvullende activiteiten:

verborgenvestingenoostgroningen.nl

Vestingmuseum Nieuweschans interieur
Vestingmuseum Nieuweschans interieur

Vestingmuseum Oudeschans

 in de opmars naar Groningen was deze 16e eeuwse verdedigingsschans aan de Westerwoldse Aa maandenlang bezet door de Münsterse troepen. Ook bij de aftocht namen zij er hun intrek. Archeologische opgravingen in de vesting brachten honderden gebruiksvoorwerpen aan het licht: rijkversierd aardewerk en glas, tientallen schoenen en muilen, maar ook wapens en kanonskogels. Het museum biedt zo een goed beeld van het soldatenleven vanaf de 17e eeuw. Een wandeling over de vestingwallen van het sfeervolle dorp biedt een prachtig contrast met het weidse Oldambtster landschap.

Voor actuele informatie, openingstijden en aanvullende activiteiten:

verborgenvestingenoostgroningen.nl

Museum Oudeschans vesting
Museum Oudeschans vesting
Locaties

Locatie op een kaart

null
Boeken

Boeken

Tijdens de herdenking van het rampjaar zullen er vele publicaties verschijnen. Voor iedereen die meer wil weten over 1672 een bron van informatie. Hieronder staat een overzicht van te verschijnen boeken in 2022.

Een Schricklijck Jaer, Ineke den Hollander

In het Rampjaar 1672 waren er veel steden in het noorden die zich zonder slag of stoot overgaven aan Bommenberend; de bestuurders werden vaak omgekocht. Maar er waren ook steden zich dapper teweer stelden, zoals o.m. Bourtange, Groningen, Blokwijl en Coevorden.

Oorlog bestaat echter niet alleen uit legeraanvoerders, soldaten, omtrekkende bewegingen en wapens. Oorlog gaat ook over gewone mensen in een ontwrichte maatschappij. Die gewone mensen in deze uitzonderlijke situatie passeren in dit boek eveneens de revue, daar waar ze door hun nagelaten brieven, dagboeken en rekeningen weer tot leven gewekt kunnen worden. Hoe zag hun maatschappij eruit, hoe leefden zij samen: de regenten, de predikanten, de burgers, de boeren? De hoofdrolspelers van het jaar 1672, zowel vriend als vijand, hebben een apart podium gekregen in dit boek.

Het gaat vooral over de lotgevallen van inwoners in de steden Coevorden en Groningen. Want juist daar worden op het dieptepunt van het Rampjaar 1672 twee belangrijke overwinningen geboekt. Twee zeges die het moreel in het westen, dat inmiddels tot onder nul gedaald was, weer flink wisten op te vijzelen. Desondanks behandelen de meeste boeken over deze periode de gebeurtenissen in het noordoosten slechts marginaal. Meestal ligt de focus op het machtige en rijke Holland. Onterecht en Een Schricklijck Jaer laat de geschiedenis voor het noorden van de Republiek tot zijn recht komen.

In juni komt het boek uit, met als titel Een Schricklijck Jaer.

Een Schricklijck Jaer, Ineke den Hollander
Een Schricklijck Jaer, Ineke den Hollander

Hiëronymus van Beverningk, topdiplomaat in het Rampjaar

Klem tussen Johan de Witt en Willem III. Zo kan men de positie van de Goudse regent en diplomaat Hiëronymus van Beverningk in 1672 het beste kenschetsen. Aanvankelijk steunt hij het bewind van raadpensionaris De Witt, maar geleidelijk verandert hij van gedachten. In het Rampjaar ziet hij voor prins Willem III wel een toekomst weggelegd in de Republiek en streed hij aan de zijde van Willem III. Na de moord op de gebroeders De Witt vreesde hij voor zijn leven. Maar Willem III, inmiddels stadhouder, zorgde ervoor dat zijn politieke vrienden geen wraak namen. Zo kon Van Beverningk zijn diplomatieke carrière weer oppakken. Afgelopen maandag bood historicus en schrijver dr. Wout Troost het eerste exemplaar aan burgemeester Pieter Verhoeve van Gouda aan.

Wout Troost, Hiëronymus van Beverningk tijdens het Rampjaar 1672, uitg. Walburgpers, prijs € 19,99.

Hiëronymus van Beverningk topdiplomaat

Rampjaar 1672, Luc Panhuysen

Het standaardwerk over de lotgevallen van de familie Van Reede in het Rampjaar, briljant geschreven door historicus Luc Panhuysen.

Uitg. Olympus, Paperback, 978904670123, 6e druk, 480 pagina’s, prijs € 21,99.

Luc Panhuysen

Cordon van Holland, Harm Hoogendoorn

Cartografische beschrijving van de Oude Hollandse Waterlinie met nieuwe inzichten over o.m. de waterschapsgeschiedenis van de linie. Schitterend geïllustreerd met veel kaartmateriaal.

Uitg. Stichting Oude Hollandse Waterlinie, gebonden uitgave, formaat 29 x 22 cm, 140 pagina’s, prijs € 14,95.
Cordon van Holland

Vestingsteden van Goud, Jan van Es en Bernt Feis,

Wandelgids voor de Oude Hollandse Waterlinie, met ca 250 km aan lange afstandsroutes en waterlinie-ommetjes door de vestingsteden. Met meer dan 200 illustraties.

Uitg. Stichting Oude Hollandse Waterlinie, gebonden uitgave, formaat 17 x 25 cm, 144 pagina’s, prijs € 14,95.

Vestingsteden van goud

Albertine Agnes, de vrouw de Friesland redde…

Albertine Agnes (1634-1696) was een van de opmerkelijkste vrouwen uit de Nederlandse Gouden Eeuw. Als prinses van Oranje trad ze na de dood van haar man op als regentes van de noordelijke provincies, die in het Rampjaar werden belaagd door de Duitse bisschop Bernard van Galen, bijgenaamd Bommen Berend. Zij wist Friesland op spectaculaire wijze – met inzet van de Friese Waterlinie – te behoeden voor een inval van de oorlogszuchtige bisschop.

Historica Sunny Jansen schreef haar biografie, die in april 2022 verschijnt.

Sunny Jansen over Albertine Agnes

Stripboek ”De laatste bom voor Bommen Berend”, Ijsbrand Oost

Om het historisch besef van 1672 bij de jeugd te vergroten en bij te dragen aan een blijvend levendig herdenken van het Groningens Ontzet, gaan de KVvV en GO350 de aankomende vijf jaar gratis de Strip “Een laatste bom voor Bommen Berend” weggeven aan de kinderen van groep 8 in Groningen en omstreken. De strip is tevens onderdeel van het educatieproject.
In de strip worden twee kinderen teruggeworpen naar 1672 waar ze een fantastisch avontuur beleven en zelfs hun over-overgrootvader moeten helpen in de strijd tegen Bommen Berend.

Media juni van dit jaar wordt de strip gelanceerd en zal vanaf september worden uitgedeeld op de scholen. Er komt ook een commerciële versie en eventueel nog een versie in het Gronings.

Stripboek ''De laatste bom voor Bommen Berend'', Ijsbrand Oost

De Veertigjarige Oorlog, Olaf van Nimwegen

Het Rampjaar 1672 was het begin van een titanenstrijd tussen de kleine Republiek, onder leiding van stadhouder-koning Willem III en het machtige Frankrijk onder de Zonnekoning Lodewijk XIV. Dankzij een brede Europese coalitie wist Willem III het expansieve Frankrijk in toom te houden. Een uitputtende oorlog die duurde tot het begin van de 18e eeuw en honderdduizenden slachtoffers telde…

Paperback 416 blz., Uitgeverij Prometheus, ISBN: 9789044638714, prijs € 25.

Veertig jarige oorlog

Nederlands Gouden Eeuw, Maarten Prak

Rembrandt, Johan de Witt, Michiel de Ruyter – het zijn nog steeds bekende Nederlanders, ook al zijn ze intussen meer dan driehonderd jaar dood. Tijdens deze periode, die bekend is geworden als de Nederlandse Gouden Eeuw, werden de Nederlanders zowel bewonderd als gevreesd. Het verhaalt van de Nederlanders in tijden van economische voorspoed, religieuze tolerantie en culturele bloei, maar ook van de vele oorlogen die Nederland voerde en natuurlijk de slavernij. Hoe kon dit allemaal tegelijk gebeuren?

Paperback 368 p., Uitgeverij Prometheus, ISBN 9789044645576 prijs € 27,50

NLs-Gouden-eeuw
Muziek

Muziek Programma

In dit jubileumjaar zijn er veel muzikale activiteiten. Er is in elk genre wel een passend concert te vinden.
Voor ieder wat wils!

Het Nachtegaaltje

Informatie volgt.

Concert Regio Orkest

Informatie volgt.

Jeugdmusical Bommen Berend

Groningen 1672, bakkersdochter Zwaantje en zoon van een bierbrouwer Tammo verzetten zich samen met hun vrienden tegen het geweld van Bommen Berend. Ze laten zich door de aanhoudende bommenregen niet klein krijgen en proberen hun leven zo goed mogelijk voort te zetten. Met hun liedjes bespotten ze de vijand, totdat ze tijdens een nachtelijke expeditie op zoek naar eten deze tegen het lijf lopen. En hij blijkt lang niet zo beestachtig en lelijk als gedacht. Zwaantje en de Westfaalse Heinz vallen als een blok voor elkaar. Maar liefde voor de vijand in oorlogstijd, dat heeft toch geen schijn van kans? 

Romeo en Julia, West Side Story, Bommen Berend Muziektheater. Echte liefde maalt niet om afkomst, kleur of nationaliteit. Aan het einde van het verhaal vieren we met z’n allen, Westfaal en Groninger, ‘poep’ en Stadjer, het Groningens Ontzet. Zodat we niet vergeten dat Bommen Berend hier ooit is geweest.

 

De voorstellingen zijn op 26 en 27 augustus op de binnenplaats bij het Noordelijk Scheepvaartmuseum.

Dweilorkesten

Informatie volgt.

Avondkoor re-enactment

Informatie volgt.

Muziek in de horeca

Informatie volgt.

Bommen Berend Muziektheater

Het concert is op zondag 28 augustus 2022 in Cultuurcentrum De Oosterpoort/SPOT om:

-14.30 uur

-19.30 uur

Prijs ticket: € 16.50

Muziekfeest

Informatie volgt.

Theater

Theatergroep Waark

Voorstelling Staait n Bisschop veur Stad

Een luchtige en muzikale theatervoorstelling over de verhalen van bekende en onbekende mensen tijdens het Beleg van Groningen.

Staait n Bisschop veur Stad is een theatervoorstelling in het Gronings met grote verhalen van bekende en onbekende mensen tijdens het beleg van Groningen door Bommend Berend. Een luchtige en muzikale voorstelling vol liefde, intriges, spanning en humor in een historisch decor. Voor alle Groningers, uit Stad èn Ommeland.

Terwijl Helpman wordt platgebrand, het Westerkwartier wordt geplunderd en bij Oosterhoogebrug en Aduarderzijl wordt gevochten, gaat het leven in Stad zo goed en zo kwaad als het kan door. De ‘gewone mensen’ van Stad en Ommeland krijgen in Staait n Bisschop veur Stad eindelijk een stem.

De voorstelling Staait n Bisschop veur Stad van theatergroep WAARK is geschreven en geregisseerd door Just Vink (Theater te Water). De vertaling naar het Gronings is van Ben Smit. Beleef deze nieuwe theaterproductie van WAARK vanaf oktober 2022 tot en met mei 2023 in de theaters en dorpshuizen.

Het verhaal
In Staait n Bisschop veur Stad ontmoet je boer Boele en boerin Grytha uit het toenmalig dorp Helpman. Boele heeft hun kapitaal begraven onder de appelboom in de tuin. Hij vlucht met zijn vrouw naar Stad en denkt dat het geld veilig is, totdat de bisschop van Munster zijn legerkamp opslaat in Helpman. Dan slaat de paniek toe en besluit Boele zijn geld op te halen…

Door de gebeurtenissen in en rond de stad maak je kennis met een bonte stoet aan personages. Behalve boer Boele en boerin Grytha uit Helpman spelen Wijnant, een katholieke soldaat uit de Stad en zijn geheime protestantse liefde, Wypie een belangrijke rol. De levens van de vier raken steeds meer met elkaar verweven.

Deze ontwikkelingen en meer spelen zich af tegen de achtergrond van een belegerde stad. Lukt het boer

Boele om zijn geld op te graven onder de ogen van de belegeraars? En hoe kunnen Wijnant en Wypie openlijk geliefden worden zonder hun ouders teleur te stellen?

Dit jaar vieren we 350 jaar Gronings Ontzet en daarom pakt Theatergroep WAARK groot uit. WAARK is na bijna vijftig jaar en vijfendertig producties een begrip in Groningen en Drenthe. Ontstaan in 1973 op initiatief van de Stadsschouwburg in Groningen, opereert het gezelschap sinds 1981 zelfstandig. WAARK staat voor Groningstalig theater van hoge kwaliteit.

 

  • Kielzog Theater – donderdag 27 oktober 2022 – Hoogezand
  • Theater de Winsinghhof – vrijdag 25 november – Roden
  • Theater Geert Teis – donderdag 11 mei 2023 – Stadskanaal
  • Stadsschouwburg Groningen (SPOT) – zondag 21 mei 2023 – Groningen

 

waark.nl

WAARK-logo
Lezingen

Lezingen

Lezingenserie (cursus) 350 jaar Rampjaar 1672 in 3 avonden.
In het kader van 350 jaar “Gronings Ontzet” biedt Cultuurhistorisch Bureau Siste Viator een lezingenserie aan over de gebeurtenissen rond het Rampjaar. Historicus Jochem Abbes zal op 3 avonden nader ingaan op de achtergrond van deze buitengewoon boeiende periode uit onze vaderlandse geschiedenis.
De lezingenserie (cursus) is als volgt ingedeeld: 1. het voorspel (1650-1670); 2. de aanval
(1670-1674) en 3. het naspel (1674-1713).

 

Locaties en data:

Groningen, Huis Fontein (Zoutstraat 16): 7 juni – 14 juni – 21 juni.
Ter Apel, Hessebibliotheek (Molenplein 25): 10 mei – 17 mei – 24 mei.
Winschoten, Lutherse kerk (Vissersdijk 70): 11 mei – 18 mei – 25 mei.
Aanvangstijdstip: 20.00 u. (inloop 19.45 u.). Kosten deelname voor alle drie avonden: € 45,-
(€ 15,- per avond; consumpties inbegrepen).
Aanmelden kan via: jochemabbes@sisteviator.nl. Na aanmelding ontvangt u nadere
informatie en een bevestiging van deelname.

Toelichting
Dit jaar wordt op vele plaatsen het roemruchte Rampjaar 1672 herdacht. Koning Lodewijk XIV van
Frankrijk, koning Karel II van Engeland, prinsbisschop Christoph Bernhard van Galen van Munster en prinsbisschop Maximiliaan Hendrik van Beieren van Keulen verklaarden de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden de oorlog en vielen het land aan. “Het volk was redeloos, de regenten radeloos en het land reddeloos” luidt de bekende typering in de vaderlandse geschiedenisboeken. Ondanks het uitgekiende diplomatieke (en spionage-) netwerk van de Hollandse raadpensionaris Johan de Witt, ontsnapte het geheim Verdrag van Dover van 1 juni 1670 aan zijn aandacht. De gevolgen leken aanvankelijk desastreus, maar de Hollandse Waterlinie hield stand en admiraal
Michiel Adriaansz. de Ruyter wist de Engelse en Franse vloten in de Slag bij Solebay op afstand te houden. De prins van Oranje werd ondertussen als redder in nood als kapitein-generaal aangesteld, terwijl De Witt en zijn broer werden geslachtofferd in een voor Nederlandse begrippen afgrijselijke lynchpartij. De prinsbisschop van Munster was ondertussen het oosten en het noorden van het land binnengevallen en richtte na de verovering van Oost-Groningen en Coevorden zijn pijlen op de stad Groningen. De “Stadjers” hielden echter stand en op 28 augustus staakten de Munsterse troepen het
vuren. De Munsterse aanval bracht in de provincies Groningen en Drenthe heel wat teweeg, met hoogte- en dieptepunten in het krijgsverloop. De verdediging verliep aanvankelijk rampzalig, waarbij het standhouden van Bourtange dankzij de onvermurwbare commandeur Johan Bernhard Prott één van de weinige lichtpunten was. Hoewel de Republiek bijna onder de voet was gelopen, keerde door toevallige en berekende kansen het tij en herstelde de veerkracht van de bevolking. Op bijna
miraculeuze wijze overleefde de Republiek de bijna fatale oorlog, maar het hoogtepunt van de Gouden Eeuw was voorbij, zo bleek in de jaren daarna.

Horeca